โรคกุ้งแห้งในพริก: อาการ สาเหตุ และวิธีจัดการ

โรคกุ้งแห้งแท้ในพริก หรือโรคแอนแทรคโนส มักเริ่มจากแผลช้ำยุบเล็กน้อยบนผล แล้วขยายเป็นวงกลมหรือวงรี มีจุดดำเล็ก ๆ เรียงเป็นวงซ้อนกัน เมื่ออากาศชื้นอาจพบมวลสปอร์สีส้มอ่อน แผลทำให้ผลเน่า บิดงอหรือร่วงก่อนเก็บเกี่ยว หากพบอาการควรคัดผลออก ลดความชื้นในแปลง และตรวจให้แน่ใจก่อนเลือกสารป้องกันกำจัดโรคพืช

โรคกุ้งแห้งในพริกเกิดจากอะไร?

โรคกุ้งแห้งแท้เป็นชื่อที่เกษตรกรใช้เรียกโรคแอนแทรคโนส (anthracnose) ซึ่งเกิดจากเชื้อราสกุล Colletotrichum มีหลายชนิดที่พบในพริก เชื้ออาจติดมากับเมล็ดพันธุ์และเศษซากพืช และแพร่กระจายเมื่อมีน้ำกระเด็น ฝน ลม หรือการสัมผัสระหว่างดูแลแปลง โดยเฉพาะสภาพที่ความชื้นสูงและใบผลเปียกนาน

โรคเกิดได้หลายระยะ แต่ผลที่เริ่มสุกหรือใกล้เปลี่ยนสีมักเห็นอาการเด่นชัด การเฝ้าระวังจึงควรทำตั้งแต่ระยะต้นกล้าไปจนถึงเก็บเกี่ยว ไม่รอจนผลแห้งบิดงอ เพราะระยะนั้นความเสียหายอาจเกิดขึ้นมากแล้ว

5 อาการที่ควรสังเกต

1. เริ่มเป็นแผลช้ำยุบ: ผิวผลมีจุดช้ำเล็ก ๆ และค่อย ๆ ยุบลงกว่าผิวรอบข้าง
2. แผลขยายเป็นวงกลมหรือวงรี: สีแผลอาจเป็นน้ำตาลเข้มหรือสีน้ำตาลส้ม ขนาดเพิ่มขึ้นตามเวลา
3. มีจุดดำเรียงเป็นวงซ้อน: จุดเล็ก ๆ บนแผลอาจเห็นเป็นวง ทำให้แผลมีลักษณะเป็นชั้น ๆ
4. อากาศชื้นพบมวลสปอร์สีส้มอ่อน: บริเวณแผลอาจเห็นกลุ่มเมือกหรือสปอร์สีส้มอ่อน อาการอาจชัดในช่วงฝนชุกหรือหลังน้ำค้าง
5. ผลเน่า บิดงอ หรือร่วง: เมื่อรุนแรง แผลขยายและผลอาจเสียรูป แห้งคล้ายกุ้งแห้ง เน่าหรือร่วงก่อนเก็บเกี่ยว

นอกจากผลแล้ว หากพบแผลบริเวณก้านผลหรือก้านใบอาจทำให้ส่วนดังกล่าวเสียหายและร่วงได้ ควรสำรวจหลายต้นและหลายผล ไม่ดูเพียงผลที่แสดงอาการรุนแรงที่สุด

กุ้งแห้งแท้กับกุ้งแห้งเทียมต่างกันอย่างไร?

ผลพริกที่เป็นแผลแห้งหรือมีวงแผลไม่ได้หมายความว่าเป็นแอนแทรคโนสเสมอไป หน่วยงานด้านอารักขาพืชของกรมส่งเสริมการเกษตรเคยเตือนเรื่องความแตกต่างระหว่างโรคกุ้งแห้งแท้และกุ้งแห้งเทียม โดยอาการคล้ายกันอาจเกี่ยวข้องกับเชื้อสาเหตุอื่น เช่น Alternaria หรือความเสียหายที่เริ่มจากแผลแมลงและเนื้อเยื่อผิดปกติ

โรคแอนแทรคโนสควรสงสัยเมื่อพบแผลช้ำยุบ มีจุดดำเรียงซ้อน และอาจมีมวลสปอร์สีส้มอ่อนในสภาพชื้น ส่วนแผลคล้ายโรคกุ้งแห้งที่เกิดเฉพาะบริเวณรอยเจาะของแมลงหรือมีเนื้อผลซีดแห้งอาจมีสาเหตุอื่นได้ อย่างไรก็ตาม รูปร่างภายนอกเพียงอย่างเดียวไม่พอสำหรับฟันธง หากแปลงมีอาการหลายแบบหรือการระบาดเพิ่มขึ้น ให้ถ่ายภาพทั้งผลและต้น พร้อมนำตัวอย่างไปปรึกษาเจ้าหน้าที่อารักขาพืชหรือคลินิกพืชใกล้พื้นที่

ทำไมโรคมักระบาดมากในช่วงฝน?

ฝนและความชื้นทำให้ผิวผลเปียกนานขึ้น น้ำกระเด็นสามารถพาสปอร์จากแผลที่เป็นโรคไปยังผลหรือกิ่งใกล้เคียงได้ ส่วนแปลงที่ปลูกแน่น มีวัชพืชมาก น้ำระบายไม่ดี หรือมีเศษซากพืชป่วยสะสม อาจสร้างสภาพแวดล้อมให้โรคดำเนินต่อได้ง่าย การจัดการแปลงจึงเป็นส่วนสำคัญ แม้ไม่มีอาการรุนแรงอยู่ในขณะนั้น

วิธีป้องกันและจัดการเมื่อพบโรค

1. เก็บผลที่เป็นโรคออกจากแปลง

เก็บผลที่แสดงอาการใส่ภาชนะและนำไปกำจัดอย่างเหมาะสมตามแนวทางท้องถิ่น อย่าทิ้งไว้ใต้ต้นหรือกองไว้ข้างแปลง เพราะเศษพืชที่เป็นโรคอาจเป็นแหล่งเชื้อในรอบถัดไป ไม่ใช้ผลป่วยเป็นแหล่งเก็บเมล็ดพันธุ์

2. ลดความชื้นและเพิ่มการถ่ายเทอากาศ

จัดระยะปลูกให้เหมาะสม ตัดแต่งส่วนที่แน่นทึบเท่าที่จำเป็น กำจัดวัชพืชและดูแลทางระบายน้ำหลังฝนตก หลีกเลี่ยงการให้น้ำเหนือทรงพุ่มในช่วงเย็นถ้าเลือกวิธีให้น้ำที่ลดการเปียกใบได้ และหลีกเลี่ยงการเข้าไปทำงานในแปลงขณะใบเปียกมากเมื่อไม่จำเป็น

3. เริ่มจากเมล็ดพันธุ์และต้นกล้าที่ปลอดโรค

เลือกเมล็ดพันธุ์หรือต้นกล้าจากแหล่งที่เชื่อถือได้ หากผลิตเมล็ดเองให้เลือกจากผลที่สมบูรณ์และไม่มีอาการโรค การเตรียมเมล็ดด้วยน้ำอุ่นต้องทำเฉพาะเมื่อมีคำแนะนำที่เหมาะกับชนิดเมล็ดและวิธีการผลิต เพราะอุณหภูมิหรือระยะเวลาที่ไม่เหมาะสมอาจกระทบความงอกได้

4. ตรวจแปลงซ้ำและบันทึกตำแหน่งที่พบโรค

หมั่นตรวจผลอ่อน ผลใกล้สุก และบริเวณที่น้ำขังหรืออับชื้น จดจำนวนต้นหรือแถวที่พบโรคและดูว่ามีผลใหม่เพิ่มขึ้นหรือไม่ หากอาการคล้ายกันแต่มีลักษณะแตกต่าง ควรแยกตัวอย่างไว้ตรวจสอบแทนการพ่นสารโดยคาดเดา

5. เลือกสารป้องกันกำจัดโรคพืชตามทะเบียนและฉลาก

หากจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้เลือกเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ทะเบียนและฉลากปัจจุบันระบุว่าครอบคลุมพริกและโรคเป้าหมาย ตรวจชื่อสารออกฤทธิ์ ความเข้มข้น สูตร อัตราใช้ จำนวนครั้ง วิธีพ่น ระยะเว้นก่อนเก็บเกี่ยว และอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลก่อนใช้งาน ห้ามนำอัตราของผลิตภัณฑ์หนึ่งไปใช้กับอีกสูตร และไม่ผสมสารหลายชนิดเองหากฉลากไม่ได้ระบุความเข้ากันได้

เมื่อมีคำแนะนำให้สลับกลุ่มสารเพื่อจัดการความเสี่ยงดื้อสาร ต้องตรวจกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์และปฏิบัติตามฉลาก ไม่ใช่เพียงเปลี่ยนชื่อการค้าหรือยี่ห้อที่มีสารออกฤทธิ์กลุ่มเดิม หากไม่แน่ใจให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรหรือผู้เชี่ยวชาญด้านอารักขาพืชก่อนพ่น

คำถามที่พบบ่อย

อ่านต่อ

• โรคใบจุดในพืชและหลักการเลือกสารป้องกันโรคอย่างเหมาะสม
• อาการใบจุดและแผลบนใบพืช: ตรวจสาเหตุก่อนเลือกสาร
• สารจับใบคืออะไร? ข้อควรระวังก่อนผสม
• บทความโรคพืชและแมลงศัตรูพืชทั้งหมด

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• กรมส่งเสริมการเกษตร: “แอนแทรคโนสพริก” เชื้อราตัวร้ายของชาวสวนพริก (29 เมษายน 2567)
• กรมส่งเสริมการเกษตร: เปิดความแตกต่างโรคกุ้งแห้งแท้และกุ้งแห้งเทียมในพริก (31 พฤษภาคม 2569)
• สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดเชียงราย: เตือนเฝ้าระวังโรคแอนแทรคโนส/กุ้งแห้งในพริก (16 กันยายน 2569)
• กรมวิชาการเกษตร: เอกสารเทคโนโลยีการผลิตพริก — ข้อมูลเกี่ยวกับโรคกุ้งแห้งเทียม

สรุป: ตรวจแผลบนผลพริกให้เร็ว แยกความเป็นไปได้ของโรคกุ้งแห้งแท้และอาการคล้าย ลดความชื้น เก็บผลป่วยออกจากแปลง และใช้สารเฉพาะเมื่อฉลากและทะเบียนปัจจุบันระบุพริกกับโรคเป้าหมายเท่านั้น